آیا مکمل کراتین باعث ریزش مو میشود؟
وحید عامری
آذر ۱۰, ۱۴۰۴
0015
۱۸:۳۹ – ۱۰ آذر ۱۴۰۴
در هنگام بررسی مکملهای ورزشی، یکی از دغدغههای رایج در میان ورزشکاران، موضوع عوارض جانبی احتمالی آنهاست. در این میان، سوال آیا مکمل کراتین باعث ریزش مو میشود؟ به یکی از پرسشهای پرتکرار تبدیل شده است. کراتین، بهخصوص فرمهای شناختهشدهتری مانند کراتین مونوهیدرات و کراتین اچ سی ال، به دلیل تاثیرات مثبتش بر افزایش قدرت و حجم عضلات، محبوبیت زیادی دارد. اما شایعاتی مبنی بر ارتباط آن با ریزش مو، برخی را نگران کرده است. در این مطلب قصد داریم با نگاهی علمی و بیطرفانه، به این پرسش پاسخ دهیم. پیش از هرگونه نتیجهگیری، علاقهمندان به استفاده از این مکمل میتوانند گزینههای مختلفی را برایخرید یا معرفی کراتین بررسی کنند و با آگاهی کامل، بهترین انتخاب را برای خود داشته باشند.
کراتین چیست و چگونه در بدن عمل میکند؟ مروری کوتاه بر این مکمل محبوب
پیش از پرداختن به موضوع ریزش مو، بهتر است ابتدا درک مختصری از کراتین و نحوه عملکرد آن در بدن داشته باشیم. کراتین یک ترکیب آلی نیتروژندار است که به طور طبیعی در بدن انسان (عمدتا در عضلات اسکلتی) وجود دارد. این ترکیب از طریق مصرف مواد غذایی مانند گوشت قرمز و ماهی نیز دریافت میشود.
کراتین مونوهیدرات و کراتین اچ سی ال: شباهتها و تفاوتهای کلیدی
وظیفه اصلی کراتین در بدن، کمک به بازسازی آدنوزین تریفسفات (ATP)، مولکول اصلی حامل انرژی در سلولها، بهویژه طی فعالیتهای شدید و کوتاهمدت مانند وزنهبرداری یا دوی سرعت است. این امر منجر به افزایش توان، قدرت و استقامت عضلانی میشود.
کراتین مونوهیدرات شناختهشدهترین، پرمصرفترین و مورد تحقیقترین فرم کراتین بوده که اثربخشی و ایمنی آن در مطالعات متعدد به اثبات رسیده است. کراتین اچ سی ال (هیدروکلراید) فرم دیگری است که حلالیت بهتر و جذب سریعتری دارد. هرچند تحقیقات در مورد آن به گستردگی مونوهیدرات نیست.
کراتین به طور طبیعی در بدن برای تولید انرژی سریع، به خصوص در فعالیتهای شدید و کوتاه مدت، نقش دارد. ورزشکارانی که به دنبال افزایش توان و حجم عضلانی هستند، علاوه بر کراتین، گاهی به سراغخرید یا معرفی پروتئین وی نیز میروند تا از سنتز پروتئین عضلانی و ساخت بافتهای جدید حمایت کنند. پروتئین وی منبع غنی از آمینواسیدهای ضروری برای این منظور است.
ریشه نگرانیها: بررسی مطالعهای که به ارتباط کراتین و DHT اشاره کرد
عمده نگرانیها در مورد ارتباط کراتین و ریزش مو به یک مطالعه انجام شده در سال ۲۰۰۹ روی بازیکنان راگبی بازمیگردد. در این مطالعه، پس از یک دوره مصرف مکمل کراتین مونوهیدرات، سطح دیهیدروتستوسترون (DHT) در خون شرکتکنندگان افزایش یافت. DHT یک متابولیت فعالتر از هورمون تستوسترون است و به عنوان یکی از عوامل اصلی در ریزش موی آندروژنتیک (الگوی ریزش موی مردانه) در افراد مستعد از نظر ژنتیکی، شناخته میشود. DHT میتواند به فولیکولهای مو متصل شده و باعث کوچک شدن (مینیاتوریزه شدن) آنها و در نهایت توقف رشد مو شود.
نکته مهم: مطالعه مذکور، اگرچه افزایش DHT را نشان داد، اما مستقیما ریزش مو را در شرکتکنندگان اندازهگیری نکرد. این مطالعه سوالات زیادی را ایجاد کرد، اما باید نتایج آن را در کنار سایر تحقیقات و عوامل مؤثر بر سلامت مو در نظر بگیریم.
به طور کلی، تامین مواد مغذی کافی برای سلامت کلی بدن، از جمله سلامت فولیکولهای مو، اهمیت دارد. در این راستا، برخی افراد برای اطمینان از عدم کمبود ریزمغذیهای ضروری را در نظر میگیرند.
شواهد علمی موجود چه میگویند؟ نگاهی جامعتر به تحقیقات
پس از مطالعه سال ۲۰۰۹، تحقیقات بیشتری برای بررسی دقیقتر این ارتباط بالقوه انجام شده است. البته تعداد مطالعاتی که به طور همزمان هم سطح DHT و هم ریزش مو را پس از مصرف کراتین بررسی کرده باشند، محدود است.
مطالعات بعدی و عدم تکرار نتایج نگرانکننده
بسیاری از مطالعات بعدی نتوانستهاند افزایش قابل توجه و مداوم DHT را به همان میزان مطالعه اول، تایید کنند. برخی مطالعات هیچ تغییر معنیداری در سطح DHT مشاهده نکردند. برخی دیگر افزایشهای جزئی را گزارش دادند که همچنان در محدوده طبیعی باقی میماند.
مهمتر از آن، هیچ مطالعه معتبر و کنترلشدهای تاکنون نتوانسته به طور قطعی نشان دهد که مصرف کراتین مستقیما باعث ریزش مو در انسان میشود. اکثر تحقیقات روی کراتین، بر اثربخشی آن در بهبود عملکرد ورزشی و ایمنی عمومی آن متمرکز بودهاند.
آیا افزایش DHT لزوما به معنای ریزش مو است؟
نکته کلیدی دیگر اینکه حتی اگر فرض کنیم کراتین در برخی افراد منجر به افزایش جزئی DHT شود، این افزایش لزوما به معنای ریزش مو نیست. حساسیت فولیکولهای مو به DHT عمدتا توسط عوامل ژنتیکی تعیین میشود.
به عبارت دیگر، افرادی که از نظر ژنتیکی مستعد ریزش موی آندروژنتیک نیستند، حتی با افزایش سطح DHT نیز احتمالا دچار ریزش مو نمیشوند. در مقابل، افرادی که این استعداد ژنتیکی را دارند، شاید با هر عاملی که سطح DHT را (حتی به میزان کم) تحت تاثیر قرار دهد، با ریزش موی سریع روبهرو شوند.
برای افرادی که به دنبال افزایش وزن و حجم عضلانی هستند و از کراتین به عنوان بخشی از برنامه مکملی خود استفاده میکنند، توجه به دریافت کالری کافی نیز اهمیت دارد. در این موارد، برخی ورزشکاران برای تامین کالری و پروتئین مورد نیاز خود به منظور حمایت از رشد، به گزینههایخرید دیگر محصولات مجموعه نیز در کنار سایر مکملها و یک رژیم غذایی پرکالری فکر میکنند.
عوامل مؤثر دیگر در ریزش مو که نباید نادیده گرفته شوند
ریزش مو یک پدیده چندعاملی بوده و نسبت دادن آن تنها به یک عامل، مانند مصرف یک مکمل خاص، سادهانگارانه است. عوامل متعددی میتوانند در ریزش مو نقش داشته باشند:
- ژنتیک: همانطور که اشاره شد، استعداد ژنتیکی مهمترین عامل در ریزش موی آندروژنتیک است.
- استرس: استرسهای جسمی و روحی شدید میتوانند منجر به ریزش موی موقت (تلوژن افلوویوم) شوند.
- تغذیه نامناسب: کمبود برخی ویتامینها، مینرالها (مانند آهن و روی) و پروتئین میتواند سلامت مو را تحت تاثیر قرار دهد.
- بیماریهای زمینهای و تغییرات هورمونی: اختلالات تیروئید، بیماریهای خودایمنی و سایر تغییرات هورمونی (غیر از DHT) نیز میتوانند باعث ریزش مو شوند.
یک برنامه جامع برای سلامت و عملکرد ورزشی، علاوه بر مکملهایی مانند کراتین، شامل ریکاوری مناسب نیز میشود. برخی ورزشکاران برای حمایت از فرآیند ریکاوری، کاهش تجزیه عضلانی و بازسازی ذخایر انرژی، به یا حتی برای تامین بلوکهای سازنده عضلات و تسریع ترمیم بافتها، توجه دارند.
توصیههای عملی برای مصرفکنندگان کراتین
با توجه به شواهد موجود، اگر قصد مصرف کراتین مونوهیدرات یا کراتین اچ سی ال را دارید، نکات زیر را در نظر بگیرید:
- سابقه خانوادگی: اگر سابقه قوی ریزش موی آندروژنتیک در خانواده شما وجود دارد، احتیاط بیشتری داشته باشید. پیش از شروع مصرف، با یک پزشک متخصص پوست و مو مشورت کنید.
- کیفیت و دوز مصرفی: همواره از محصولات با کیفیت و از برندهای معتبر استفاده و دوزهای توصیهشده را رعایت کنید. مصرف بیش از حد هیچ مزیتی نداشته و تنها احتمال بروز عوارض جانبی را افزایش میدهد.
- توجه به سلامت عمومی: یک سبک زندگی سالم شامل تغذیه مناسب، مدیریت استرس و خواب کافی میتواند به حفظ سلامت کلی بدن و موها کمک کند.
نتیجهگیری: کراتین و ریزش مو – جمعبندی نهایی و نگاه به آینده
شواهد علمی قطعی و قانعکنندهای برای ارتباط مستقیم مصرف کراتین و ریزش مو وجود ندارد.یک مطالعه اولیه نگرانیهایی را در مورد افزایش DHT ایجاد کرد، اما تحقیقات بعدی این یافتهها را به طور گسترده تایید نکردهاند.. به نظر میرسد استعداد ژنتیکی فرد، مهمترین عامل تعیینکننده در ریزش موی آندروژنتیک باشد.
